Chu Di Tam Tộc trong Lịch Sử ???
Hỏi : Đối tượng chịu án Tru Di Tam Tộc là những ai ?
Đáp : Bao gồm cha mẹ, ông bà, vợ, tất cả con trai, cháu trai, tất cả anh em, chú bác, cháu họ ( con trai ) của phạm nhân sẽ bị giết. Ngoài ra thì con gái, cháu gái phạm nhân bị bắt làm nô lệ.
Hỏi : Án Tru Di Tam Tộc có thực sự là dấu chấm hết cho một dòng tộc hay không ?
Đáp : Rất nhiều trường hợp án Tru Di Tam Tộc để sót người trong dòng họ. Bởi vậy, việc một người chịu án Tru Di Tam Tộc, thậm chí Cửu Tộc còn sót lại hậu duệ là hoàn toàn có thể xảy ra.
Một số ví dụ trong lịch sử :
1. Họ Triệu là dòng tộc danh giá của nước Tấn thời Xuân Thu Chiến Quốc tại Trung Hoa. Đời Tấn Cảnh Công, họ Triệu bị gièm pha nên phải nhận án tru di. Lúc này vợ Triệu Sóc là Trang Cơ có thai sắp sinh. Đến khi Trang Cơ sinh con, người con đó chính là Triệu Vũ. Triệu Vũ được thuộc hạ cũ của họ Triệu là Trịnh Anh, Công Tôn Cửu đem giấu và được quan đại thần nước Tấn là Hàn Quyết che chở cho đến trưởng thành. Sau Hàn Quyết tâu với Tấn Cảnh công minh oan cho họ Triệu. Triệu Vũ được gọi về triều ban quan tước. Trải qua các đời, họ Triệu cùng họ Hàn, họ Ngụy trở thành những thế lực quý tộc mạnh, thừa lúc triều đình nước Tấn phân liệt mà chia ba nước Tấn. Lập nên 3 nước Hàn, Triệu, Ngụy đều là những nước có quân đội mạnh trong Thất Hùng thời Chiến Quốc.
2. Nguyễn Trãi chịu oan trong thảm án Lệ Chị Viên. Họ hàng ông hàng trăm người phải chịu chết chém và sung làm nô. Vợ lẽ ông Phạm Thị Mẫn trốn thoát chạy về Thanh Hóa, sinh được Nguyễn Anh Vũ. Anh Vũ phải lấy họ Phạm để che giấu thân phận. Đến khi Lê Thánh Tông minh oan cho Nguyễn Trãi, Nguyễn Anh Vũ được ban chức tri huyện cùng ruộng đất . Vợ lẽ khác của Nguyễn Trãi là Lê thị chạy về Hải Dương, sinh được một người con trai sau là tổ của họ Nguyễn ở một số nơi tại Hải Dương.
3. Anh em nhà Tây Sơn sau khi bại trận cũng bị nhà Nguyễn tru di. Thế nhưng có hai người con của Nguyễn Nhạc là Nguyễn Văn Đức, Nguyễn Văn Lương cùng cháu nội là Nguyễn Văn Đẩu ( con trai Nguyễn Văn Bảo ) trốn thoát, sống ở Mộ Điểu, An Khê với sự che chở của người Thượng. Triều đình nhà Nguyễn cũng nghi ngờ nhưng không thể xâm phạm, sợ rằng sẽ động binh đao với các tộc người Thượng. Đến lúc mọi sự tạm yên, ba chú cháu về thăm quê ở Kiên Mỹ năm 1832 thì bị kẻ gian tố giác, quân lính nhà Nguyễn đến vây bắt, giải về kinh giết chết. Từ đó đến nay không còn nghe đến hậu duệ nhà Tây Sơn nữa.
Như vậy, có thể kết luận rằng các nhân vật lịch sử dù cho có bị xử tru di thì khả năng có hậu duệ vẫn khá cao. Có thể thấy, những lệnh truy nã thời nhà Lê, nhà Nguyễn là rất gắt gao nhưng vẫn để sót con cháu của người chịu tội. Trong nhiều trường hợp khác, con cháu phạm nhân thường đổi họ tên, lưu lạc tha hương nên sử sách không có xác nhận được.