Giá cà phê thế giới có thể giảm do áp lực bán tháo

Theo Bộ Công Thương, dữ liệu báo cáo tồn kho của ICE tăng đáng kể trên cả hai sàn. Ngoài ra, số liệu ước tính xuất khẩu cà phê của Việt Nam tăng mạnh trong 2 tháng đầu năm và dự kiến sản lượng cà phê Brazin niên vụ 2024-2025 cao hơn các dự báo trước đó.
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), bất chấp lo ngại nguồn cung đang bị thắt chặt vì vấn đề vận tải hàng hải quốc tế và nhu cầu toàn cầu ngày càng cao, dự báo giá cà phê thế giới sẽ chịu áp lực giảm trong thời gian tới do hoạt động bán tháo của các quỹ và nhà đầu cơ.
Số liệu ước tính xuất khẩu cà phê của Việt Nam tăng mạnh trong 2 tháng đầu năm 2024 và dự kiến sản lượng cà phê Brazin niên vụ 2024-2025 cao hơn các dự báo trước đó do thời tiết khô hạn đã giảm bớt, trong khi biến động tỷ giá USD/BRL đã khuyến khích người Brazin đẩy mạnh bán cà phê xuất khẩu.
Cuối tháng 2, đà tăng giá cà phê robusta chậm lại, trong khi giá cà phê arabica giảm do lo ngại rủi ro tăng cao trước khả năng kinh tế Mỹ sẽ suy thoái trở lại khiến các quỹ và đầu cơ dịch chuyển dòng vốn đi tìm kiếm các thị trường có mức lợi nhuận hấp dẫn hơn. Bên cạnh đó, báo cáo tồn kho tăng mạnh đã gây ra hiện tượng bán tháo của các quỹ và nhà đầu cơ, khiến giá cà phê chịu ảnh hưởng.

Giá cà phê robusta chạm đỉnh 30 năm

Giá cà phê thế giới được theo dõi và tổng hợp bởi ICO (I-CIP) đạt bình quân 176,4 US cent/pound (khoảng 171,1 – 185,5 US cent/pound) trong tháng đầu tiên của năm 2024, tăng nhẹ 0,4% so với tháng trước và tăng 12,4% so với cùng kỳ năm ngoái.
Đây cũng là mức giá cao nhất đạt được trong 10 tháng trở lại đây trong bối cảnh giá cà phê robusta tăng lên ngưỡng cao nhất kể từ năm 1994 đã bù đắp cho sự sụt giảm của cà phê arabica.
Cụ thể, giá cà phê robusta tăng 9,6% so với tháng trước lên mức bình quân 148,5 US cent/pound, có thời điểm chạm ngưỡng 153,3 US cent/pound, mức cao nhất trong gần 30 năm.
Giá cà phê robusta được thúc đẩy bởi những lo ngại liên tục về tình hình nguồn cung, đặc biệt là ở Indonesia và Việt Nam, đồng thời tồn kho trên sàn ICE thấp kỷ lục.
Tại Việt Nam, các thương nhân vẫn đang giữ lại hạt cà phê với kỳ vọng giá cao hơn, điều này càng làm trầm trọng thêm các vấn đề về nguồn cung vốn đang thắt chặt tại quốc gia sản xuất robusta lớn nhất thế giới này.
Ngược lại, giá của nhóm cà phê arabica Colombia và arabica khác giảm 2,4% và 3,5% so với tháng trước, đạt lần lượt là 205,6 US cent/pound và 203,3 US cent/pound. Giá arabica Brazil cũng giảm 3,2% xuống còn trung bình 179,3 US cent/pound.

Dự báo giá cà phê niên vụ 2023-2024

Hiện nông dân trồng cà phê tại khu vực Tây Nguyên đang bước vào thu hoạch niên vụ 2023 – 2024.

Dự báo sản lượng cà phê thế giới trong niên vụ 2023 – 2024 đạt 171,4 triệu bao loại 60 kg, tăng 4,2% so với niên vụ trước. 3 quốc gia sản xuất cà phê chính lần lượt là Brazil, Việt Nam và Colombia cho thấy có sự tăng trưởng trong vụ thu hoạch niên vụ 2023 – 2024. Về tiêu thụ cà phê toàn cầu, ước đạt 169,5 triệu bao loại 60 kg, lập kỷ lục mới và tăng 0,3% so với niên vụ trước.
Hiệp hội Cà phê, ca cao Việt Nam nhận định, chất lượng cà phê của Việt Nam đã thay đổi rất nhiều nhờ người nông dân chuyển đổi phương thức canh tác sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ. Cùng với đó, đẩy mạnh sản xuất cà phê đặc sản, chế biến sâu.
Thông tin từ Hiệp hội Cà phê và ca cao Việt Nam (Vicofa) cho biết giá cà phê trong nước dự báo sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong năm tới, do nguồn cung thiếu hụt trầm trọng trong niên vụ cà phê 2022/2023. Hiệp hội ước tính còn thiếu khoảng 1,5 – 2,5 triệu bao cà phê theo hợp đồng và cần được đáp ứng từ vụ thu hoạch cà phê hiện tại, trong khi nhà nông vẫn chưa muốn bán cà phê với mức giá hiện hành, đã đẩy giá tiếp tục tăng trên sàn London.
Theo dự báo của Hiệp hội cà phê – ca cao Việt Nam (VICOFA), sản lượng cà phê của Việt Nam niên vụ 2023-2024 sẽ giảm 10% so với niên vụ trước. Nguyên nhân là do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, diện tích trồng xen tăng, người nông dân sẽ đầu tư vào các cây trồng có hiệu quả kinh tế cao như sầu riêng, cây ăn trái.
Kết quả cuộc khảo sát mới đây của Reuters cho thấy, giá cà phê Robusta được nhận định cao hơn tới 28% vào cuối năm. Trong khi sản lượng vụ tới ở Việt Nam sẽ giảm nhẹ. Điều này củng cố cho nhận định nguồn cung thời gian tới sẽ eo hẹp, đẩy thị trường tiếp tục đi lên.
Chuyên gia Nguyễn Quang Bình dự báo, giá cà phê niên vụ 2023 – 2024 sẽ tiếp tục neo ở mức cao. Bởi đây là lúc các nhà rang xay trên thế giới mua tồn kho và nhu cầu sẽ càng tăng. Do đó, giá cà phê khó có cơ hội đi xuống, đáng chú ý là giá cà phê Arabica. Hiện giá cà phê Arabica từ mức 140cent/pound (70.000/kg) đã tăng lên 175 cent/pound (92.000/kg) và mức giá này sẽ tiếp tục tăng.
Với cà phê Robusta, áp lực đầu mùa của cà phê Việt Nam khiến giả giảm, song từ nay đến cuối năm giá cà phê Arabica sẽ ổn định cho đến tháng 6 năm sau cho đến khi chính sách tiền tệ của EU, Mỹ đã ổn định.
Ông Lê Đức Huy – Tổng Giám đốc Simexco Đắk Lắk nhận định, với vị trí thuận lợi về logistic, là trung tâm cửa ngõ của châu Á, dư địa ngành nông sản hay cà phê của Việt Nam còn rất lớn và kim ngạch xuất khẩu cà phê có thể đạt 10 tỷ USD trong 10 năm tới.

Xu hướng giá cà phê

Xu hướng giá cà phê Robusta

Dưới đây là biểu đồ xu hướng giá cà phê Robusta trên thị trường kỳ hạn London trong 5 tháng gần đây.

Xu hướng giá cà phê Arabica

Dưới đây là biểu đồ xu hướng giá cà phê Arabica trên thị trường kỳ hạn New York trong 5 tháng gần đây.

Khi nguồn cung giá rẻ từ Việt Nam không còn vô tận

Trong nhiều năm qua, Việt Nam vẫn luôn là quốc gia sản xuất và cung cấp cà phê Robusta số 1 thế giới. Nguồn cà phê dồi dào và giá rẻ từ Việt Nam đã giúp các nhà rang xay trên thế giới thay đổi công thức rang xay của họ, với thành phần chính là Robusta Việt Nam. Điều này giúp các hãng cà phê nổi tiếng của châu Âu và Mỹ có thể bán cà phê với giá tốt mà vẫn đảm bảo chất lượng.

Tuy nhiên, năm 2023 đã chứng kiến một cơn ác mộng chưa từng có trong ngành cà phê Việt Nam. Nguồn cung cà phê từ Việt Nam đột ngột trở nên khan hiếm, khiến giá cà phê tăng vọt.

Đến tháng 5/2023, tình hình nguồn cung cà phê bắt đầu khan hiếm. Mua cà phê khó hơn rất nhiều. Đến đầu tháng 6/2023, những người mua bắt đầu gây sức ép lên các nhà xuất khẩu và lúc này cả thị trường mới tá hỏa: Việt Nam không có cà phê.

Có nhiều yếu tố dẫn đến tình trạng thiếu hụt cà phê ở Việt Nam. Đầu tiên, diện tích trồng cà phê đã giảm mạnh trong những năm gần đây do giá đất tăng cao. Thứ hai, sau đại dịch Covid-19, ít người muốn làm nông nghiệp hơn, khiến giá nhân công tăng cao. Thứ ba, yếu tố thời tiết thay đổi cũng ảnh hưởng đến năng suất cà phê.

Tình trạng thiếu hụt cà phê đã gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Các nhà xuất khẩu và nhà cung cấp cà phê gặp khó khăn. Nhiều công ty cung cấp cà phê trên vùng nguyên liệu phá sản. Các nhà xuất khẩu cũng gặp nhiều khó khăn, thậm chí phá sản theo. Các nhà rang xay nhỏ lẻ cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Ngành cà phê Việt Nam đứng trước nguy cơ khủng hoảng.

Cơn ác mộng cà phê năm 2023 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Trước hết, cần phải phát triển bền vững ngành cà phê, quan tâm đến người trồng cà phê và diện tích trồng. Thứ hai, các công ty cà phê lớn trên thế giới cần bớt tham lam, cùng chung tay với nhà xuất khẩu và nông dân trồng cà phê thì mới có thể phát triển bền vững ngành này.

Dự báo chung về thị trường cà phê

Trong niên vụ 2023-2024, sản lượng cà phê của Brazil được dự báo tăng 3,7 triệu bao, lên 66,3 triệu bao. Chủ yếu là do sản lượng cà phê Arabica tăng 5,1 triệu bao lên 44,9 triệu bao.
Cây cà phê Arabica tại nhiều vùng sản xuất của Brazil tiếp tục phục hồi sau đợt sương giá nghiêm trọng, nhiệt độ cao và lượng mưa dưới mức trung bình xảy ra vào năm 2021 khiến sản lượng cà phê giảm trong niên vụ 2021-2022 và 2022-2023. Mặc dù vậy, sản lượng cà phê Arabica của Brazil vẫn thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh gần 50 triệu bao của các niên vụ được mùa trước đó.
Theo ngân hàng Rabobank, sản lượng cà phê toàn cầu niên vụ 2023/2024 (tháng 10/2023 – tháng 9/2024) có thể chỉ đạt 172,6 triệu bao, giảm 1,6 triệu bao so với dự báo trước đó. Nguyên nhân chủ yếu do sản lượng của Colombia và Việt Nam có thể sẽ thấp hơn kỳ vọng. Theo đó, Rabobank dự báo sản lượng cà phê niên vụ 2023/2024 của Việt Nam đạt 29 triệu bao, giảm 0,5 triệu bao so với dự báo trước đây.
Tuy nhiên, Rabobank lưu ý nhu cầu về cà phê có thể giảm xuống, đặc biệt là tại châu Âu và Hoa Kỳ; qua đó, sẽ giảm thiểu tác động của việc thiếu hụt nguồn cung lên thị trường. Tổng cầu cà phê trong niên vụ 2023/2024 được dự báo sẽ ở mức 172,5 triệu bao.
Một dự báo khác lại cho rằng, sản lượng cà phê năm 2023 – 2024 dự kiến sẽ tăng 5,8% lên 178,0 triệu bao, trong đó sản lượng của cà phê arabica tăng lên 102,2 triệu bao và cà phê Robusta tăng lên 75,8 triệu bao. Nguyên nhân chủ yếu là do sản lượng hai năm một lần bị ảnh hưởng bởi mức tăng 8,4% ở Brazil. Tổng sản lượng của châu Mỹ là 100,5 triệu bao.
Dự báo của Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam, giá cà phê sẽ tiếp tục diễn biến theo những thay đổi của cung – cầu. Trong năm 2023, các ngân hàng trung ương lớn vẫn quyết định theo đuổi chính sách tiền tệ thắt chặt, bức tranh kinh tế thế giới sẽ tiếp tục nhuốm màu ảm đạm. Kéo theo đó là nhu cầu tiêu thụ đối với cà phê sẽ khó có thể hồi phục, thậm chí là sụt giảm mạnh trong năm tới.
Thông tin từ Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), trong bối cảnh suy thoái kinh tế trên toàn cầu từ đầu năm đến nay, nhu cầu tiêu thụ cà phê khả năng cao sẽ có sự suy yếu. Sự suy giảm này đến từ việc cà phê là loại hàng hóa không thiết yếu và phụ thuộc nhiều vào sức khỏe nền kinh tế. Dù vậy, lượng tiêu thụ sẽ không có sự thay đổi quá lớn, đặc biệt là tại các thị trường tiêu thụ lâu năm.
Biến động tỷ giá USD so với các đồng tiền khác và lạm phát tăng cao tại nhiều quốc gia, đặc biệt là tại Mỹ và châu Âu đã làm gia tăng lo ngại nhu cầu tiêu thụ cà phê toàn cầu sẽ sụt giảm khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu.

Xem thêm thông tin về giá cà phê hôm nay tại khu vực Tây Nguyên và trên thị trường thế giới.

Yếu tố nào sẽ ảnh hưởng mạnh giá cà phê 2024?

Theo chuyên gia Nguyễn Quang Bình, năm 2024, thị trường thế giới không chỉ tiếp tục ”nóng” với những tin về kinh tế tài chính, hầu hết đều có vẻ bất lợi cho giá hàng hóa, mà còn là yếu tố thời tiết, nhiệt độ Trái đất ấm dần lên…

Nếu xảy ra hạn hán trên diện rộng, thì đấy là mối lo ngại lớn nhất, hơn cả sương muối. Vì sương giá chỉ ở Brazil, còn hạn hán thì cả một vùng sản xuất rộng lớn quanh vành đai Thái Bình Dương, và đương nhiên không chỉ cà phê mà còn các nông sản khác cũng bị ảnh hưởng.
Nếu nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng 1,5 độ C được coi là mức ngưỡng bảo vệ, nhưng nếu vượt quá ngưỡng đó, thì khí hậu sẽ thay đổi và trở nên nguy hiểm. Nhiệt độ cao hơn đồng nghĩa với hạn hán nghiêm trọng. Hạn hán làm giảm năng suất cây trồng ở nhiều nơi trên thế giới là khó tránh khỏi.
Nếu xảy ra một đợt thu hoạch kém nữa thì giá nông sản lại phải chỉnh dù các ngân hàng trung ương có điều tiết như nào chăng nữa. Kết quả sẽ là tình trạng thiếu lương thực ở hầu hết các quốc gia có thể dẫn đến tình trạng bất ổn dân sự, trong khi giá cả tăng cao ở các nước phát triển sẽ tiếp tục gây ra lạm phát và khủng hoảng chi phí sinh hoạt.

Ông Nguyễn Quang Bình nhận định thêm, nếu như tình hình kinh tế tài chính không thuận cho giá cà phê trong năm 2024, thì có lẽ thời tiết sẽ can thiệp. Nếu có El Nino vào nửa cuối năm 2024, các tay đầu cơ sẽ mua trở lại giúp giá cà phê tăng cao.

Kịch bản nào cho giá cà phê trong năm 2024?

Trong năm 2024, các Ngân hàng Trung ương lớn vẫn quyết định theo đuổi chính sách tiền tệ thắt chặt nhằm đưa lạm phát về mức mục tiêu, bức tranh kinh tế thế giới sẽ tiếp tục nhuốm màu ảm đạm. Kéo theo đó là nhu cầu tiêu thụ đối với cà phê sẽ khó có thể hồi phục và thậm chí là sụt giảm mạnh trong năm tới.
Trong khi đó, nguồn cung tại các nước xuất khẩu Robusta lại tích cực hơn, có thể là yếu tố gây áp lực lên giá trong thời gian tới. Dù sản lượng vẫn được dự báo sẽ suy yếu nhẹ so với báo cáo trước, ở mức 30,22 triệu bao, xuất khẩu tại Việt Nam được ước tính sẽ tăng nhẹ lên 27,65 triệu bao. Tại Indonesia, nước xuất khẩu Robusta lớn thứ 3 thế giới, cả sản lượng và xuất khẩu đều được USDA dự báo tích cực hơn với mức tăng lần lượt là 7% và 1,5%.
Trong dài hạn, thị trường sẽ phản ứng mạnh hơn với những dự đoán về sản lượng cà phê trong niên vụ 2023/2024 của các nước xuất khẩu hàng đầu. Dù còn khá sớm để dự đoán chính xác nguồn cung trong niên vụ tới, thị trường cũng có những kỳ vọng tích cực hơn so với niên vụ trước khi La Nina sẽ bớt khắc nghiệt. Tại Brazil, dù có những quan điểm trái chiều về sản lượng cà phê trong niên vụ tới, giới phân tích đều nhận định rằng, đầu ra ít nhất sẽ ngang bằng với niên vụ hiện tại.
Dưới áp lực từ việc nhu cầu tiêu thụ tiếp tục suy yếu do lo ngại suy thoái kinh tế, giá cà phê thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng sẽ nối tiếp xu hướng giảm. Tuy nhiên, đà giảm của cà phê sẽ được điều chỉnh chậm lại do nguồn cung không thực sự tích cực như những gì thị trường đã và đang kỳ vọng.

(Theo Sở Giao dịch Hàng hoá Việt Nam – MXV)

Xem thêm:

Có thể bạn quan tâm:

Chuyên mục: Kinh tế Thị trường

Cả tuần nay, trang thitruongcaphe.net thường báo tình hình vận tải vì có thể ảnh hưởng lớn đến nhu cầu mua hàng, giá cà phê trong nước và thế giới sau này…cho đến khi căng thẳng tại 2 kênh đào Suez và Panama hạ màn. Giá trên sàn kỳ hạn hàng hóa có thể tăng nhưng đó là nơi để các quỹ đầu cơ tài chính oánh lộn nhau, kiếm tiền vì tồn kho khả dụng tại các đầu cầu tiêu thụ sẽ giảm…nhưng có thể nhà nhập khẩu lại không mua mà chỉ mua từ các nước không phải sử dụng hai kênh đào. Đây là điểm mới và tư duy về thị trường nên được cập nhật. Rủi ro sẽ rất lớn vì các doanh nghiệp lớn sẽ không mua ào ạt vì lo ngại ít hợp đồng mới, vả lại tiền chưa rủng rỉnh như các năm trước.

Sàn vàng bị sàn robusta hút vốn mạnh do robusta dù tăng cao vẫn còn rất hấp dẫn. Giá vàng năm 2024 đến nay đã quay về âm.

Robusta thuận lợi hơn về giá do bất lợi về chuyên chở, từ Đông Nam Á mà chủ lực là từ Việt Nam, hàng phải qua một trong hai kênh đào Suez và Panama. Nhưng nay, cả hai đều tắc nghẽn, phải đi vòng vèo và cước tàu cao.

Chính vì thế mà tồn kho cà phê khả dụng tại châu Âu giảm đáng ngại. So với tháng 12/2022, cùng kỳ năm 2023 giảm đến 43,3%, gần một nửa. Trong khi đó, dù Brazil có hàng, nhưng vẫn bị kẹt một số vấn đề như dư lượng glyphosate và cà phê khai thác do phá rừng, nên người bán cũng ngại mà người mua cũng sợ. Vì một khi EU phát hiện, họ phạt cho sập tiệm. Không biết giá tăng thế này, EU có nới lỏng cho không hay cứ khăng khăng giữ luật.

Ngay cả tồn kho cà phê tại Nhật Bản cũng giảm do hậu quả của đứt chuỗi cung ứng sau Covid-19.

Dù thế nào, tồn kho đạt chuẩn robusta vẫn tăng nhẹ so với tuần trước. Còn tồn kho đạt chuẩn arabica giảm nhẹ nhưng còn trên 60 ngàn bao chờ xét. Tuy vậy, hàng vào sàn arabica năm nay “trúng tuyển” khá ít.

Giả sử như có vài ngày các kho của sàn robusta nhận liên tục một vài ngàn tấn, thì giá không cương như hiện nay. Vì nếu kho của sàn kỳ hạn nhận được, thì các kho ngoài sàn nhận gấp nhiều lần. Chính vì vậy, cần lưu ý đến điểm này để khỏi bị mê hoặc.

Thị trường càng lúc càng tin Fed chưa thể hạ lãi suất sớm như họ đoán là vào tháng 3/2024 nên đã tháo chạy khỏi sàn để đợi dịp khác. Nếu trước đây, khi nghe tin hạ lãi suất, giới đầu cơ mua nhiều bao nhiêu thì có thể sẽ phải thanh lý nhanh và mạnh bấy nhiêu. Cho nên, trừ vàng như là nơi trú ẩn, các sàn hàng hóa khác như cà phê, dầu thô đều giảm. Một điều đáng lưu ý là rất nhiều sàn nông sản ngũ cố giảm trong tuần qua: sàn bắp rớt xuống mức sâu nhất tính từ 3 năm nay, đậu nành cũng giảm trừ lúa gạo. Sàn ca cao tăng khủng như robusta mới đây.

Cà phê mất mùa ở đâu, mất mấy chục phần trăm (!) không có gì quan trọng. Họ phải tính gom tiền trên sàn hàng giấy về cho an toàn cái đã.

Đôi khi giới kinh doanh xuất khẩu vất vả chạy theo hột cà phê mà quên chuyện này. May mà ngân hàng e ngại không cấp tín dụng nhiều, nên cũng may không thua lỗ do gom hàng với ý đồ đầu cơ giá lên.

Hiệu suất Kdoanh	Ngày	1 tuần	1 tháng	Từ 01/1	1 năm	Giá đóng cửa
Arabica NY (5/24)	-1,56%	-2,62%	-3,58%	-3,17%	-1,88%	180,30
Robusta LD (5/24)	-2,67%	-3,53%	+0,43%	+9,90%	+46,16%	3030
Vàng	0.74%	1.07%	0.92%	-1.25%	13.08%	2045,80
Dầu thô WTI	-2.60%	-3.31%	-1.02%	6.87%	0.33%	76,57

Vị thế kinh doanh: Như đã từng rung chuông báo động, lượng hợp đồng mua khống giảm nhưng chưa bao nhiêu, đặc biệt là trên sàn robusta. Tuần trước, lượng hợp đồng dư mua chỉ giảm nhẹ dù sau một tuần robusta mất 111 USD/tấn, nhưng người kinh nghiệm cho rằng lượng thanh lý hợp đồng dư mua ấy vẫn chưa phỉ sức.

Vị thế kinh doanh	20/2/24	+/-	Kỷ lục
Arabica	+45829	-4710	+58960
Robusta	+47315	-1466	+49043

Kết hợp với tồn kho đạt chuẩn tăng, giá cà phê thêm khốn đốn. Nếu như nay mai, lượng cà phê đạt chuẩn tăng đều và nhiều, thì đợt rớt vừa qua chỉ mới là giai đoạn đầu.

Tồn kho đạt chuẩn	21/2/24	15/2/24	28/9/23
Arabica (tấn)	18436	18148	26517
Robusta (tấn)	21,070	20,090	42780

Nếu như không biết cách theo dõi thị trường mà nhiều nhà vườn cứ nghe thông tin mất mùa lớn để tích trữ, thì chính bản thân họ (nhà vườn) tự ôm rủi ro thay cho các nhà kinh doanh xuất nhập khẩu, rủi ro về giá đáng ra phải để cho giới kinh doanh vì họ có ăn có chịu.

Hiếm thấy dịp Tết Nguyên đán nào mà thị trường cà phê trong và ngoài nước chao đảo một cách lạ thường như trong kỳ Tết Giáp Thìn này. Chỉ chừng mươi ngày trước và sau Tết, giá cà phê nội địa dao động đến 5 triệu đồng mỗi tấn. Giá cà phê trên các sàn kỳ hạn cũng nhảy nhót tứ tung, khiến giới kinh doanh có khi phải theo “hụt hơi”.

Thấp thỏm chờ hàng ra

“Chưa hề có năm nào mà đến mùng 8 Tết vẫn chưa thể mua bán mở hàng”, chị Châu – một chủ vựa thu mua cà phê có tiếng ở Buôn Ma Thuột – cho hay.

“Tôi đã ‘mớm’ các mức giá mua từ 82 xuống đến 78 triệu đồng/tấn tùy theo giá niêm yết hàng ngày của sàn kỳ hạn robusta London, nhưng hầu hết các lần hỏi đều nhận được câu trả lời ‘không mấy ai chịu bán’, nếu có chăng chỉ vài tấn lèo tèo không đủ để ‘xây cây’ bán cho hợp đồng lớn vài ba trăm tấn chứ chưa dám nói năm bảy trăm tấn như các Tết trước đây”, chị Châu nói.

Dù đã đến lúc nhà máy phải khởi động làm việc, nhiều cơ sở chế biến tại tỉnh Gia Lai và nhiều nơi khác đành cho công nhân nghỉ thêm ngày sau đợt nghỉ Tết… vì không nhập đủ nguyên liệu.

Nhiều cơ sở thu mua muốn mua vào một ít cà phê để mở hàng lấy hên đầu năm, nhưng có người đến gần chục ngày sau Tết Giáp Thìn vẫn chưa nhập được hột nào. Người mua thường có tâm lý ít khi tin đến chuyện mất mùa, nhưng nay đã sinh nghi và đi đến khẳng định “mất mùa là chuyện có thật” như trường hợp chị Châu ở ngay thủ phủ cà phê trên Tây Nguyên.

Điều khó lý giải là xuất khẩu cà phê Việt Nam trong tháng 1-2024 đạt 230.000 tấn, tăng 61,6% so với cùng kỳ năm 2023(1), và nếu tính gộp bốn tháng đầu niên vụ 2023-2024, cả nước đã xuất đi chừng 600.000 tấn trong tổng ước tính sản lượng niên vụ này chừng 1,5-1,6 triệu tấn.

Các con số xuất khẩu trên không hề nhỏ. Nhưng hàng ra bao nhiêu, thị trường “ngốn” nhanh bấy nhiêu đến nỗi trong các kho tại các vùng sản xuất hầu như trống trơn, nên cũng rất khó để gán ghép rằng nhà vườn giữ chặt hàng không bán chờ giá tăng. Sự hấp thu hàng hóa vào tay nhà kinh doanh như “gió vào nhà trống”, tan biến cực nhanh, hàng đi bao giờ, đi đâu chẳng ai kịp thấy để lý giải, nên nhà vườn đành phải bị hàm oan “ém hàng” cho đến tận sau Tết cũng là điều dễ hiểu trên thị trường.

Vì sao giá biến động mạnh?

Cuộc chiến tại Trung Đông lan rộng đến các nước quanh Biển Đỏ, nơi có tuyến vận tải biển huyết mạch từ Đông sang Tây và ngược lại, là kênh đào Suez. Thỉnh thoảng quân Houthi tấn công một vài tàu hàng qua lại đủ khiến cả chục hãng vận tải biển lớn nhất phải tránh xa vùng chiến sự này để theo đường vòng xa hơn, xuống mũi Hảo Vọng với giá cước cao hơn và hải trình dài hơn.

Do đó, cà phê từ các nước Đông Nam Á đến các cơ sở chế biến tại các nước tiêu thụ ở châu Âu phải trễ vài tuần nếu không muốn nói có thể bị bỏ lại đâu đó tại các cảng trung chuyển do tải trọng nặng (20-21 tấn/container). Các hãng chế biến không còn cách nào khác là phải sử dụng tồn kho thay thế khi chuỗi cung ứng cà phê đang gặp trục trặc lớn do rủi ro vì yếu tố địa chính trị này.

Tồn kho tại các nước tiêu thụ lớn giảm rõ. Tính đến hết tháng 12-2023, lượng tồn kho cà phê khả dụng tại châu Âu chỉ còn 7,28 triệu bao (bao = 60 ki lô gam), giảm đến 43,3% so với cùng kỳ năm trước đó, theo số liệu báo cáo của Hiệp hội Cà phê châu Âu (ECF). Riêng cà phê robusta giảm đến 47,2% từ 4,56 triệu bao xuống còn 2,41 triệu bao trong cùng kỳ, theo bản báo cáo nói trên.

Chính sự trễ nải này khiến tồn kho khả dụng giảm, và nhiều cơ sở chế biến ở đó phải chạy đến kho thuộc sàn robusta London để mua hàng về rang xay. Tồn kho cà phê đạt chuẩn thuộc quyền quản lý của sàn London cũng giảm hơn một nửa tính từ cuối niên vụ trước, từ mức 42.780 tấn hôm 28-9-2023 xuống còn 20.090 tấn hôm 15-2-2024. Ngay cả ở Nhật Bản, nước nhập khẩu không chịu ảnh hưởng của kênh đào Suez nếu mua từ Việt Nam và Indonesia, hàng hóa trong kho đến hết tháng 11-2023 chỉ còn 2,37 triệu bao, giảm 12,9% so với cùng kỳ năm 2022.

Như vậy, thị trường không ngạc nhiên khi Tổ chức Cà phê Thế giới (ICO) báo xuất khẩu cà phê toàn cầu bốn tháng đầu niên vụ (tính đến hết tháng 1-2024) tăng 6,8% đạt 32,419 triệu bao nhưng do nhu cầu tiêu thụ cà phê ngay và trực tiếp của các cơ sở chế biến đã khiến cà phê vừa đến nơi là không kịp nhập kho mà đi thẳng đến nhà máy.

Nhu cầu cần kíp của các hãng chế biến đã đẩy giá kỳ hạn cà phê robusta tháng 5-2024 tăng lên các mức cao từ kỷ lục này đến kỷ lục khác. Giá London từ mức thấp 2.678 đô la Mỹ/tấn lập ngày 3-1-2024 nhảy lên 3.241 đô la/tấn vào ngày 12-2 vừa qua, tăng 563 đô la/tấn chỉ trong vòng năm tuần.

Giá cà phê còn biến động phức tạp

Tuy vậy, sau khi chạm đỉnh 3.241 đô la đúng ngày mùng 3 Tết Giáp Thìn, giá kỳ hạn robusta đã tuột nhanh về 3.069 đô la để rồi đóng cửa ngày 16-2-2024 ở mức 3.141 đô la/tấn, giảm so với đỉnh gần nhất đến 100 đô la/tấn.

Thị trường cà phê hiện nay đang đứng trước hai lực đối kháng: một bên là nhu cầu tiêu thụ và trục trặc chuỗi cung ứng do ách tắc tại kênh đào Suez, một bên là chính sách tiền tệ của Mỹ và các nước châu Âu.

Rất nhiều quỹ đầu tư tài chính đã từng kỳ vọng ngân hàng trung ương các nước sẽ hạ lãi suất sớm nên đã bung tiền ra mua, quyết một phen ăn thua nương theo tình hình bất ổn trong chuỗi cung ứng cà phê, thì nay họ không còn tin mình đoán đúng: Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng trung ương Liên minh châu Âu (ECB) đã cho thấy ý định giãn ngày hạ lãi suất xa hơn và vẫn neo lãi suất ở mức cao. Điều đó cũng có nghĩa rằng những người đã từng đặt cược vào sàn cà phê phải rút lui một hay toàn phần “tồn kho” hàng giấy vì chi phí tài chính làm họ “chịu không xuể”.

Cho nên, thị trường từng chứng kiến một đợt bán tháo mạnh trên sàn robusta ngay sau ngày đạt đỉnh, ngọn 3.241 đô la bị cắt xuống còn 3.069 đô la/tấn nhưng rồi lại phục hồi lên 3.141 đô la/tấn khi đóng cửa ngày 16-2-2024.

Ngoài hai yếu tố trên, thị trường cà phê sẽ còn rung lắc nhiều nữa với thời tiết đỏng đảnh tại các vùng cà phê arabica Brazil. Do hàng từ Đông Nam Á xuất đi khá hạn chế, niềm hy vọng còn lại chỉ còn từ Brazil. Một khi có tin thời tiết các vùng trồng cà phê thuận lợi hay bất lợi, giá cà phê sẽ chuyển hướng giảm hay tăng thất thường.

Tùy vào sự kết hợp thuận hay nghịch chiều, xảy ra ngẫu nhiên hay được giới đầu tư sắp xếp, giữa tin thời tiết Brazil với các yếu tố địa chính trị và chính sách tiền tệ như đã nói, thị trường ắt còn chứng kiến những ngày giao dịch với giá dao động cực đoan tăng giảm cả trăm đô la trong một ngày khiến giới phân tích khó lòng đoán được hướng giá trong những ngày tháng tới.

NGUYỄN QUANG BÌNH, đã đăng trên TC KTSG bản in và online số Tân niên Giáp Thìn 22-2-2024