Ngôi sao hay mặt trời trên trống đồng Đông Sơn?
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tâm của trống đồng Đông Sơn là mặt trời. Điều này có thể họ chịu ảnh hưởng của các nhà nghiên cứu nước ngoài khi cho rằng văn hóa Việt cổ có truyền thống thờ mặt trời giống như văn hóa Ai Cập, Bắc Âu, La Mã cổ đại. Họ cho rằng hình ảnh trên trống đồng là hình ảnh mặt trời tỏa nắng chiếu rọi con người và vạn vật ở xung quanh.
Tuy nhiên nhận định trên lại không đúng bởi lẽ:
1. Văn hóa Việt cổ nói chung và văn hóa Đông Á cổ đại thường không có truyền thống tôn thờ mặt trời như vị thần tối cao (trừ Nhật Bản). Nhiều dân tộc ở Việt Nam và Đông Á có truyền thuyết bắn hạ mặt trời.
““Lúc ấy, họ nhà Ngao” (họ của thần Nỏ), Có ná sơn đỏ, có nỏ sơn đen, Sắm tên bương già ba năm xông khói. Họ nhà Ngao truyền rằng: 9 mặt trời bắn rơi đi 8, còn để lại 1 mặt trời đem nắng, 12 mặt trăng bắn rơi đi 11, còn để lại 1 làm sáng trời đêm… (Mo Mường). Chàng Quải (tộc Thái) đã trèo lên ngọn núi cao, dùng cát ném túi bụi vào mặt trời mặt trăng khiến chúng không dám xuống thấp để gây họa cho loài người. Chàng Giàng Do (tộc Mông) đã bắn rụng 8 mặt trời 7 mặt trăng. Chàng Lương Vung (tộc Mường) cũng bắn rụng mặt trời “[1].
Nguồn gốc của các truyền thuyết bắn hạ mặt trời có thể do mặt trời thường gây hạn hán trong khi cư dân nông nghiệp lúa nước lại rất cần nước và mưa giúp cho mùa màng bội thu. Vì mặt trời không phải vị thần tối quan trọng lại thường gây hạn hán nên mặt trời không thể có vị trí trung tâm trên một lễ khí như trống đồng.
2. Nhiều ý kiến cho rằng tín ngưỡng thờ Trời của người Việt chính là thờ mặt trời. Tuy nhiên đây cũng là quan niệm sai lầm. Trong thần thoại của người Việt, mặt trời là con gái của Trời [2]. Ông Trời mới là vị thần tối cao trong tín ngưỡng của người Việt cổ [2].
3. Các nhà nghiên cứu thiên văn học thường coi mặt trống đồng là hình ảnh bầu trời. Các nền văn hóa cổ đại dù tôn sùng hay không tôn sùng mặt trời đều theo thuyết địa tâm cho rằng trái đất ở trung tâm và mặt trăng, mặt trời quay quanh trái đất. Mặt trời cũng không nằm ở trung tâm của bầu trời hay thiên đồ thiên văn học cổ đại để các vật thể quay quanh.
Trống đồng Đông Sơn và đặc biệt là trống đồng Ngọc Lũ ẩn chứa rất nhiều tri thức cổ đại của người Việt cổ. Tâm của trống đồng là ngôi sao nhưng còn rất nhiều câu hỏi khác như ngôi sao trung tâm là ngôi sao nào? Ý nghĩa đoàn người và các hoa văn khác trên trống đồng là gì? Ý nghĩa của hình dạng trống đồng là gì? Vì sao chiều di chuyển của người và chim hươu trên trống đồng là ngược chiều kim đồng hồ?
Cần nhiều nghiên cứu khoa học với phương pháp đa ngành (khảo cổ học, thiên văn học, văn hóa học….) theo không gian và thời gian để làm rõ ý nghĩa của trống đồng Đông Sơn.