I. Khai luận – Thiên định chi thế, long mạch chi hình
Trời Nam phân núi, định sông,
dựng dãy Trường Sơn làm cốt,
mở biển Đông làm mạch,
nối sông Côn và sông Ba làm hai huyết long thông khí.
Ở giữa hai dòng sông ấy,
hình thành một khối sơn cốc khổng lồ,
núi dày, khe sâu, địa thế khép kín,
tựa long nằm giữa hai thủy đạo mà dưỡng khí.
Song, vì núi cao và biển gần,
nên khí ở đó hướng về Đông mà không trở lại Tây,
toàn vùng hấp dương khí biển nhiều hơn địa khí đại lục,
thành ra một bán đảo long hình,
đầu hướng biển, đuôi nối sơn,
đó là hình tượng “long nhập hải nhi bán đảo thành hình”.
II. Sơn cốc chi hình – Núi khép hai sông, khí giữ trong lòng
Khối núi này, phía Bắc có sông Côn,
phía Nam có sông Ba,
hai sông như hai dòng thủy long ôm lấy,
tạo hình khép vòng, khiến khí trong sơn cốc tụ mà không tán.
Địa thế ấy như long cuộn giữa hai thủy huyết,
nhưng vì núi quá cao mà đất ít,
nên khí trong bị nén và đẩy ra hướng Đông,
tức là hướng biển Quy Nhơn – Sông Cầu.
Nhờ đó mà vùng này thông mạch qua cửa Bắc sông Côn,
tức An Khê – Tây Sơn,
nơi long mạch truyền về bình nguyên phía Tây,
rồi nối đến dòng Mê Kông đại thủy,
hoàn chỉnh một đại mạch sơn – thủy – hải thông thiên.
III. Sơn vịnh chi khí – Khí biển nhập sơn, long mạch chuyển dương
Phía Đông khối sơn ấy mở ra vịnh Quy Nhơn, vịnh Sông Cầu,
núi đâm ra biển, sóng vào khe,
tạo nên thế “sơn vịnh giao linh, thủy ôm sơn thể”.
Nhưng chính nhờ đó,
khí của vùng này chịu ảnh hưởng dương hải mạnh hơn âm địa,
gió biển tràn vào sơn cốc,
đem theo khí mặn, khí dương, khí động,
trong khi khí núi lại tĩnh và khô,
hợp lại thành địa khí nửa sơn, nửa hải.
Vì thế, vùng này tuy ở giữa đất liền,
nhưng mang vận khí của biển,
địa hình như đất liền mà tính như bán đảo,
sơn sinh khí, hải dưỡng khí,
một thể lưỡng dụng của long mạch trung đạo.
IV. Dân sinh chi luận – Thủy sản thịnh, điền nghiệp khó
Vì khí hải nhiều mà nguyên hẹp,
đất ruộng ít, đồng bằng không,
nên dân vùng này sống bằng sơn – thủy hơn là điền nghiệp.
Thủy sản phong phú, cảng vịnh thuận lợi,
nhưng không có đầm sông lúa nước để dưỡng dân đông đúc.
Đây là vùng thủy phú mà điền bần,
cảnh đẹp mà nhân khổ,
chỉ hợp mở cảng trạm, thương hải, du lịch,
không hợp dựng nông nghiệp hay đại cư đô.
Song, nếu biết lấy vịnh làm thương, lấy sơn làm du, lấy thủy làm sinh,
thì nơi này có thể thịnh về hải vận và du lịch sơn vịnh,
biến “khí dương của biển” thành sức sống của văn minh mới.
V. Hào khí Tây Sơn – Long vận trung đạo
Tây Sơn đất võ – chính nằm ở cửa thông mạch Bắc sông Côn,
nơi long khí khối sơn cốc ấy thoát ra, tụ lại, phát dương,
nên mới sinh được anh hùng ba anh em Tây Sơn,
một vùng địa linh ứng nhân kiệt.
Khối sơn giữa hai sông Ba – Côn chính là huyệt tàng khí của long Nam,
Quy Nhơn – Sông Cầu là miệng long hướng hải,
Tây Sơn là ngực long trung đạo,
Tây Nguyên là nguồn long căn,
cả bốn hợp lại thành một đại hình long nhập hải – phát vương khí trời Nam.
VI. Kết minh – Bán đảo chi khí, hải địa chi đạo
Khối sơn cốc giữa hai sông Ba – Côn là đất giao hòa của núi và biển,
khí biển nhiều hơn khí núi,
hình đất liền mà tính bán đảo,
vừa là bức thành thiên nhiên, vừa là cửa hải sinh khí.
Đó là vùng địa linh đặc dị của trung đạo Nam quốc,
nếu biết thuận theo đạo ấy,
mở cảng thương, dựng du đô, giữ sơn vịnh,
ắt sẽ phát hải vận, thịnh văn minh, trường tồn quốc mệnh.
Ấy là thiên đạo phân hình – long hải chi vận,
ứng với hào khí Tây Sơn – địa mạch trung hưng của trời Nam.
Phụ minh thi nghị
Sơn cốc khép đôi long thủy dưỡng,
Hải vịnh khai môn khí phát dương.
Bán đảo hình thành do vận khí,
Hào phong Tây Sơn chấn Nam cương.
“Giữa sông Ba sông Côn hữu khối sơn cốc, long hình khép khí, hướng hải nhi thành bán đảo.”